علت لرزش فرمان در سرعت ۸۰ تا ۱۲۰ چیست؟ بررسی ۹ علت و راه تشخیص
اشتراک گذاریفرمان ماشین در سرعت بالا می‌لرزه؛ از کجا بفهمیم مشکل چیه؟
تصور کن توی جاده داری با سرعت معمول حرکت می‌کنی؛ تا ۷۰ کیلومتر همه‌چیز آرومه، اما وقتی سرعت به ۹۰ یا ۱۰۰ می‌رسه، فرمان شروع می‌کنه به لرزیدن. گاهی وقتی کمی سرعت رو کم می‌کنی لرزش هم کمتر می‌شه. این اتفاق می‌تونه از بالانس نبودن چرخ باشه، ولی قرار نیست بدون بررسی، هر لرزشی رو بندازیم گردن بالانس یا جلوبندی.
توی این راهنما می‌خوایم با هم یاد بگیریم علت لرزش فرمان در سرعت ۸۰ تا ۱۲۰ چیه، فرق لرزش موقع ترمز با لرزش موقع گاز دادن رو تشخیص بدیم و بدونیم تعمیرکار باید قطعات رو به چه ترتیبی بررسی کنه تا هزینه اضافی روی دست صاحب ماشین نمونه.
اول ببین فرمان دقیقاً چه زمانی می‌لرزه
قبل از اینکه سراغ تعویض قطعه بریم، باید رفتار لرزش رو بشناسیم. آیا فقط در سرعت بالا حس می‌شه؟ وقتی پات رو از روی گاز برمی‌داری کمتر می‌شه؟ موقع ترمز، پدال هم می‌لرزه؟ یا روی دست‌انداز صدای تق‌تق هم داری؟ جواب همین سؤال‌ها می‌تونه مسیر بررسی رو عوض کنه.
| زمان یا محل لرزش | موارد قابل بررسی | اقدام بعدی |
|---|---|---|
| بین ۸۰ تا ۱۲۰، بدون ترمز | نابالانسی، تغییرشکل لاستیک، تاب رینگ | بازدید تایر و رینگ؛ سپس تست بالانس |
| بیشتر هنگام ترمزگیری | تغییر ضخامت یا تاب دیسک، کالیپر، توپی چرخ | بازرسی ترمز و اندازه‌گیری تخصصی |
| فقط زیر گاز یا شتاب‌گیری | پلوس، مفصل داخلی پلوس یا دسته‌موتور | بررسی انتقال قدرت و پایه‌های موتور |
| همراه با تق‌تق یا خلاصی فرمان | سیبک، قرقری، بوش طبق و اتصالات فرمان | بازرسی ایمنی جلوبندی روی جک مناسب |
| بیشتر در صندلی یا کف اتاق | چرخ‌های عقب یا سایر اجزای انتقال ارتعاش | بررسی هر چهار چرخ و شرایط بروز لرزش |
| همراه با صدای زوزه که با سرعت تغییر می‌کند | بلبرینگ چرخ، تایر یا اجزای دیگر | بررسی صدا، لقی و سلامت چرخ |
یک نکته خیلی مهم درباره عدد ۸۰ تا ۱۲۰
این بازه یک نشانه رایج در جستجوی کاربران است، نه قانون ثابت عیب‌یابی. از روی اینکه لرزش دقیقاً در ۹۰ یا ۱۱۰ کیلومتر شروع شده، نمی‌شه به‌تنهایی گفت کدام چرخ یا قطعه خرابه. برای پیدا کردن مشکل، لازم نیست سرعت خودرو رو عمداً بالا ببری؛ فقط شرایطی رو که قبلاً و در رانندگی عادی مشاهده شده به تعمیرکار توضیح بده.
۹ علت مهم لرزش فرمان در سرعت بالا
۱. بالانس نبودن چرخ‌ها
وقتی وزن مجموعه رینگ و لاستیک دور محور چرخش درست پخش نشده باشه، هنگام حرکت نیروی نامتعادل ایجاد می‌شه. ممکنه ماشین در سرعت پایین نرم باشه اما در یک سرعت مشخص، لرزش فرمان یا بدنه خودش رو نشون بده. افتادن وزنه بالانس، نصب لاستیک جدید یا جابه‌جایی تایر روی رینگ از علت‌های رایج هستن.
تعمیرکار باید اول سلامت چرخ رو بررسی کنه و بعد با دستگاه بالانس، محل و مقدار اصلاح وزنه رو به‌دست بیاره. برای آشنایی بیشتر با مفهوم بالانس، مقاله بالانس چرخ چیست و چه زمانی لازمه؟ رو بخون.
۲. تغییر شکل یا آسیب داخلی لاستیک
گاهی دستگاه بالانس عدد مناسبی نشون می‌ده اما لاستیک زیر وزن خودرو یکنواخت نمی‌چرخه. بادکردگی دیواره، جداشدگی لایه‌های داخلی، تخت‌شدن موضعی یا تغییر شکل آج می‌تونه باعث لرزش بشه. در بعضی موارد برای تشخیص اختلاف نیروی واردشده هنگام چرخش، آزمون Road Force با دستگاه مناسب کمک می‌کنه. اضافه‌کردن وزنه، لاستیک آسیب‌دیده رو سالم نمی‌کنه.
۳. تاب داشتن یا ضربه‌دیدگی رینگ
اگر چرخ با چاله یا جدول برخورد کرده، ممکنه لبه رینگ یا سطح نشیمنش تاب برداشته باشه. تاب شعاعی یا جانبی باید با روش و ابزار مناسب بررسی بشه. یادت باشه بالانس جرم با صاف‌کردن رینگ فرق داره؛ ممکنه چرخ از نظر وزنی بالانس باشه اما هنوز تاب داشته باشه.
۴. درست ننشستن چرخ روی توپی یا بستن نادرست پیچ‌ها
زنگ‌زدگی یا آلودگی سطح تماس رینگ و توپی، رینگ غیراستاندارد، قطعه مرکزکننده نامناسب یا سفت‌نشدن اصولی پیچ‌ها می‌تونه باعث خارج‌شدن مجموعه از مرکز صحیح بشه. به‌خصوص اگر لرزش بعد از بازوبست چرخ شروع شده، این مورد باید زود بررسی بشه. گشتاور بستن پیچ‌ها باید مطابق دستورالعمل سازنده خودرو و با ابزار مناسب باشه.
۵. لقی سیبک‌ها، قرقری فرمان یا بوش‌های جلوبندی
اگر علاوه بر لرزش، فرمان خلاصی داره، روی دست‌انداز صدا می‌شنوی یا ماشین حس ناپایداری می‌ده، باید اتصالات فرمان و تعلیق بررسی بشن. لقی سیبک یا خرابی بوش ممکنه لرزش موجود رو تشدید کنه؛ بااین‌حال نباید بدون تست، یک قطعه رو مقصر قطعی دونست.
۶. مشکل در مجموعه دیسک و ترمز
اگر ماشین در حالت حرکت عادی نرم هست اما به‌محض ترمز گرفتن فرمان یا پدال می‌لرزه، بررسی ترمز مهم‌تر می‌شه. تغییر ضخامت دیسک، تاب مجموعه دیسک و توپی، مشکل کالیپر یا تماس نامناسب قطعات می‌تونن چنین نشانه‌ای بسازن. تصمیم برای تراش یا تعویض دیسک باید بعد از اندازه‌گیری ضخامت و مقایسه با حداقل مجاز سازنده گرفته بشه.
راهنمای مرتبط: دیسک ترمز تراش بخوره یا تعویض بشه؟
۷. خرابی مفصل پلوس یا قطعات انتقال قدرت
اگر لرزش بیشتر وقتی اتفاق می‌افته که گاز می‌دی و با کم‌شدن فشار روی پدال گاز تغییر می‌کنه، باید مجموعه انتقال قدرت، به‌خصوص مفصل داخلی پلوس در خودروهای مرتبط، بررسی بشه. این علامت با نابالانسی معمول چرخ فرق داره و با وزنه‌گذاری روی رینگ لزوماً برطرف نمی‌شه.
۸. خرابی بلبرینگ یا توپی چرخ
صدای زوزه یا غرش که همراه با سرعت چرخ تغییر می‌کنه، ممکنه سرنخی برای بررسی بلبرینگ باشه. البته صدای بعضی تایرها هم شبیه بلبرینگه؛ به همین دلیل تست لقی، صدا و سلامت توپی باید توسط تعمیرکار انجام بشه.
۹. به‌هم‌خوردن زوایای چرخ و ساییدگی نامنظم تایر
به‌هم‌خوردن میزان فرمان بیشتر خودش رو با کشیدن خودرو به یک سمت، کج‌بودن غربیلک یا ساییدگی غیرعادی لاستیک نشون می‌ده. این سایش می‌تونه در ادامه منبع ارتعاش بشه، اما میزان فرمان جای بالانس نیست. اگر چنین علائمی داری، پس از رفع لقی‌ها و بررسی سلامت تایر، تنظیم زوایا طبق مشخصات همون خودرو انجام می‌شه.
چرا فرمان فقط در سرعت ۱۰۰ می‌لرزه ولی در سرعت پایین نه؟
هرچقدر سرعت چرخش چرخ بیشتر می‌شه، اثر نیروهای ناشی از نابالانسی هم تغییر می‌کنه. از طرفی بدنه، فرمان و سیستم تعلیق در بعضی بازه‌های سرعت به ارتعاش حساس‌ترن. برای همین امکان داره لرزش در یک بازه مشخص واضح باشه و کمی پایین‌تر یا بالاتر کمتر حس بشه. پس اینکه لرزش در سرعتی خاص ظاهر می‌شه، به معنی خرابی قطعی یک قطعه مشخص نیست.
اگر بعد از بالانس هنوز فرمان می‌لرزه، چه کار کنیم؟
اینکه روی نمایشگر دستگاه بالانس عدد نزدیک صفر دیده بشه، لزوماً یعنی تمام علت‌های لرزش برطرف شدن؟ نه. دستگاه بالانس معمولی عمدتاً عدم تعادل جرم مجموعه چرخ رو اصلاح می‌کنه. اگر لاستیک تغییر شکل داده، رینگ تاب داره یا چرخ روی خودرو درست مرکز نشده، لرزش ممکنه باقی بمونه.
- قدم اول: فشار باد، سایز و سلامت چهار لاستیک، بادکردگی، بریدگی و سایش غیرعادی بررسی بشه.
- قدم دوم: رینگ از نظر تاب و نشستن درست لاستیک، توپی و پیچ‌ها کنترل بشه.
- قدم سوم: نصب و مرکزشدن چرخ روی دستگاه بالانس و تکرارپذیری اندازه‌گیری بررسی بشه.
- قدم چهارم: اگر مشکل باقی موند، مقدار تاب رینگ و تایر و در صورت دسترسی، تغییرات نیروی شعاعی تایر با تجهیزات تخصصی سنجیده بشه.
- قدم پنجم: بر اساس علائم، ترمز، جلوبندی، بلبرینگ و انتقال قدرت بررسی بشه؛ نه اینکه بی‌دلیل قطعه عوض کنیم.
چه زمانی نباید رانندگی رو ادامه بدیم؟
اگر لرزش ناگهانی و شدید شده، لاستیک بادکردگی یا آسیب واضح داره، فرمان خلاصی غیرعادی پیدا کرده، صدای ضربه شدید می‌شنوی یا به شل‌بودن پیچ چرخ شک داری، در جای امن توقف کن و برای بازدید یا حمل خودرو کمک تخصصی بگیر. برای پیدا کردن علت، با ماشین آسیب‌دیده آزمایش سرعت انجام نده.
بالانس، میزان فرمان یا بررسی ترمز؛ کدوم سرویس اول انجام بشه؟
اگر لرزش فقط با سرعت ارتباط داره و علامت خطر دیگری دیده نمی‌شه، بررسی تایر و رینگ و بالانس نقطه شروع منطقیه. اگر خودرو به یک طرف می‌کشه یا لاستیک یک‌طرفه خورده، اندازه‌گیری زوایای چرخ و بررسی جلوبندی هم لازمه. اگر لرزش هنگام ترمزگیری ایجاد می‌شه، مجموعه ترمز باید در اولویت بررسی باشه. هیچ‌کدوم از این سرویس‌ها به‌تنهایی درمان همه لرزش‌ها نیستن.
برای دیدن تجهیزات مرتبط می‌تونی از دسته‌های دستگاه بالانس چرخ کامپیوتری، بالانس چرخ درجا و دستگاه میزان فرمان در تعمیرابزار بازدید کنی. این لینک‌ها برای آشنایی با تجهیزات تعمیرگاهه؛ صاحب خودرو باید قبل از انتخاب سرویس، عیب رو به‌درستی تشخیص بده.
چک‌لیست کوتاه برای مراجعه به تعمیرگاه
برای اینکه عیب‌یابی سریع‌تر و دقیق‌تر انجام بشه، این اطلاعات رو به تعمیرکار بگو:
- لرزش از چه زمانی شروع شده و در چه بازه‌ای بیشتر حس می‌شه؟
- در فرمان حس می‌شه یا صندلی و بدنه هم می‌لرزن؟
- با ترمز یا گاز دادن، شدت لرزش تغییر می‌کنه؟
- اخیراً لاستیک عوض شده، چرخ باز شده یا به چاله و جدول برخورد کردی؟
- ماشین به یک سمت می‌کشه، صدای اضافی داره یا لاستیک‌ها غیرعادی ساییده شدن؟
اگه صاحب آپاراتی یا تعمیرگاه هستی و برای توسعه خدماتت درباره تجهیزات بالانس یا میزان فرمان سؤال داری، می‌تونی با مشاوران تجهیزات میزان فرمان و آپاراتی تعمیرابزار از طریق شماره ۰۹۱۰۰۰۴۴۱۰۱ صحبت کنی.
سؤالات متداول درباره لرزش فرمان در سرعت بالا
علت لرزش فرمان در سرعت ۱۰۰ کیلومتر چیه؟
بالانس نبودن چرخ، تاب رینگ و تغییر شکل لاستیک از مواردی هستن که باید بررسی بشن. عدد ۱۰۰ به‌تنهایی نشون نمی‌ده کدام قطعه خرابه؛ شرایط لرزش و معاینه فنی مهم‌ترن.
چرا بعد از بالانس چرخ، فرمان هنوز می‌لرزه؟
ممکنه چرخ روی دستگاه درست مرکز نشده باشه یا مشکل از تاب رینگ، آسیب لاستیک، نحوه بستن چرخ یا بخش‌های دیگه خودرو باشه. بالانس معمولی همه علت‌های ارتعاش رو تشخیص نمی‌ده.
لرزش فرمان هنگام ترمز گرفتن از چیه؟
اختلاف ضخامت دیسک، تاب مجموعه دیسک و توپی یا ایراد کالیپر از علت‌های احتمالی هستن. تعمیرکار باید مجموعه ترمز رو بررسی و اندازه‌گیری کنه؛ صرفاً از روی لرزش نباید حکم به تعویض یا تراش دیسک داد.
آیا میزان فرمان می‌تونه لرزش سرعت بالا رو برطرف کنه؟
اگر ایراد مربوط به زوایای چرخ یا ساییدگی ناشی از اون‌ها باشه، بررسی و اصلاح میزان فرمان لازمه؛ اما میزان فرمان جای بالانس نیست و مشکل لاستیک یا رینگ آسیب‌دیده رو برطرف نمی‌کنه.
لرزش فقط موقع گاز دادن یعنی پلوس خرابه؟
پلوس و مفصل داخلیش یکی از احتمال‌هاست، ولی دسته‌موتور و اجزای دیگه انتقال قدرت هم باید بررسی بشن. از روی این علامت به‌تنهایی نمی‌شه قطعه‌ای رو قطعی خراب دونست.
اگر فرمان نمی‌لرزه ولی صندلی می‌لرزه، مشکل از چرخ عقبه؟
لرزش صندلی می‌تونه سرنخی برای بررسی چرخ‌های عقب باشه، ولی علت قطعی نیست. باید هر چهار چرخ و شرایط انتقال لرزش بررسی بشن.
رانندگی با فرمانی که شدید می‌لرزه خطرناکه؟
ممکنه خطرناک باشه، به‌خصوص اگر لرزش ناگهانی، شدید یا همراه با آسیب تایر، لقی فرمان یا صدای غیرعادیه. در این وضعیت در محل امن توقف کن و برای بررسی یا حمل خودرو کمک تخصصی بگیر.
